OKRUGLI STO

Zašto se kaže OKRUGLI STO

Naučni i drugi skupovi s različitom tematikom
često se organizuju pod nazivom okrugli sto. Mnogo je u
nas takvih skupova. Malo-malo pa u novinama
pročitamo kako je održan okrugli sto o pozorištu, o
ustavnim promenama, o struji, o svetskom brodarstvu, o
skulpturi, o zemljama u razvoju, o ulozi malih mesta u
razvoju kulture, o reformi školstva, o ulozi i položaju
travarstva u Jugoslaviji itd. Televizijski snimci i
novinske fotografije sa ovih „okruglih stolova“ pokazuju
da se oni retko kad održavaju za stolovima okruglog ili
ovalnog oblika. Učesnici tih razgovora obično sede za
„ćoškastim“ stolovima, ili, još češće, u velikim salama,
gde je jedini sto onaj namenjen predsedavajućim, tj.
„radnom predsedništvu“. I on opet – četvrtast.
Očigledno je da se ovde izraz okrugli sto ne
upotrebljava u svom osnovnom (,,bukvalnom“)
značenju, nego u prenesenom. Pošto takav sto nema
pročelja (glavnog, najuglednijeg mesta), a ni začelja (gde
bi se onaj koji tu sedi mogao osećati podređenim ili
zapostavljenim), on simbolizuje punu ravnopravnost
učesnika u raspravi, bez obzira na njihov značaj, rang ili
položaj.
Sam taj izraz, upravo s takvim značenjem, nastao
je davno, još u ranom srednjem veku. U viteškoj
(riterskoj) literaturi toga vremena bio je veoma
popularan ciklus romana o kralju Arturu i vitezovima
Okruglog stola. Taj viteški red, odnosno orden Okruglog
stola, uveo je otac kralja Artura, vođa Brita, na predlog
čarobnjaka Merlina. Nosioci toga ordena stvarno su
sedeli za okruglim stolom i tako su se svi osećali
jednakim i ravnopravnim.
Kasnije, krajem sedamnaestog stoleća, okrugli sto
se počeo upotrebljavati i na međunarodnim skupovima –
mirovnim pregovorima zaraćenih sila i sl. Malo je
poznato da je prvi takav sto u istoriji međunarodne
diplomatije upotrebljen upravo kod nas, u našoj zemlji. I
danas postoji, i može se razgledati, spomen-obeležje
toga istorijskog događaja. To je Kapela mira, ili tačnije –
Kapela Gospe od mira, koja se nalazi na jednoj uzvisini
u samim Sremskim Karlovcima.
Ko god je bio u prilici da razgleda ovu zanimljivu
građevinu, pogotovo ako je imao sreću da obaveštenja o
njoj dobije od dobrog vodiča, mogao je čuti veoma
zanimljivu priču o Kapeli mira i o prvom okruglom
stolu, u čiji je spomen izgrađena.
Kapela je podignuta na mestu gde je potpisan
poznati Karlovački mir, 27. januara 1699. godine. Tada
je tu bio postavljen veliki okrugli sto, za kojim su vođeni
pregovori između Otomanske imperije, s jedne, i
hrišćanske alijanse, koju su činile tadašnja Habsburška
monarhija (dakle, Austrija), Venecija i Poljska, s druge
strane. Drvena zgrada u kojoj se nalazio sto bila je
četvrtastog oblika, sa četiri ulaza – tako da bi
predstavnici svake zemlje učesnice u pregovorima mogli
jednovremeno da uđu – da niko ne bi bio počašćen time
što je ušao prvi, ili zapostavljen, ako uđe poslednji. Iz
istih razloga postavljen je i okrugli sto da bi se izbeglo
bilo kakvo rangiranje po značaju.
Već 1705, dakle samo šest godina nakon
potpisivanja Karlovačkog mira, na istom mestu
podignuta je drvena kapelica, koja je 1716. uništena
prilikom turskog povlačenja posle poraza u bici kod
Petrovaradina. Namesto nje 1725. sagrađena je nova,
takođe od drveta. Konačno, 1817. godine narod je skupio
dovoljno novaca da se podigne kapela od tvrdog
materijala. Ona postoji i danas kao izuzetan kulturnoistorijski spomenik (a služi i za verske obrede). Ovalni
oblik kapele podseća na nekadašnji okrugli sto, koji je tu
postavljen 1699. Tu su i četiri ulaza, u znak sećanja na
četiri sile učesnice u pregovorima, čiji su predstavnici
jednovremeno ulazili u zgradu i sedali za okrugli sto.
Zanimljivo je da su ovalni prozori na kapeli izrađeni u
obliku engleske zastave, jer je Engleska, pored
Holandije, bila jedna od sila garanata.
U naše vreme izraz okrugli sto ima simbolično
značenje. Ipak, na mnogim međunarodnim skupovima
učesnici stvarno sede za okruglim ili ovalnim stolom,
kao, recimo, na Prvoj konferenciji nesvrstanih zemalja u
Beogradu, na zasedanjima Saveta bezbednosti
Organizacije ujedinjenih nacija i drugde. Takva praksa,
kao i sam izraz okrugli sto, nastavak je jedne tradicije,
koja je, kao što smo videli, začeta na našem tlu.