ISTOČNI GREH

Zašto se kaže ISTOČNI GREH

Šta znači sama reč greh, svi dobro znamo (mada se prema onome što ona označava različito odnosimo). Greh je, jednostavno rečeno, kršenje božanskih ili ljudskih pravila ponašanja ili neispravan, nemoralan postupak i sl. Znamo i to da greh može biti velik, težak, neoprostiv – „smrtni“, ili, pak, mali, nehotičan, oprostiv itd. Ali nijedna ta odredba, osim odredbe istočni, nije toliko prirasla uz imenicu greh da bi s njom postala ustaljeni izraz (frazem), koji se danas često upotrebljava,naročito u novinarskom jeziku. Stoga je potrebno objasniti njegovo pravo poreklo i značenje. Treba odmah reći da istočni greh ne znači: „greh s istoka“, „greh nastao na istoku“, ili „greh istočnih naroda“ i sl. To je, kako dobri poznavaoci Biblije i biblijskih legendi već znaju: „praiskonski (pradavni) greh“, „greh praotaca“, koji se prenosi na sve pripadnike ljudskog roda. Prema hrišćanskom učenju, svaki se čovek rađa s „istočnim grehom“, ali ga krštenjem sapira. Pa ipak, svako od nas, i kršten i nekršten, nosi taj greh celoga života i, ispaštajući ga, umire s njim i zbog njega. Jer, to je onaj veliki praiskonski greh koji je učinio Adam (zajedno s Evom) okusivši plod zabranjenog drveta poznanja dobra i zla. Već smo videli kako ih je Bog za to surovo kaznio isterivanjem iz raja (Edenskog vrta) da bi živeli na prokletoj zemlji, gde će žene u mukama rađati potomstvo, a ljudi „u znoju lica svoga“ zarađivati „hleb nasušni“. Ako se tako shvati istočni greh, onda niko od njega nije oslobođen. Svi smo, kao Adamovi potomci, prokleti za sva vremena i osuđeni na večitu borbu za održanje života. Ali, nećemo o tome: o verskim shvatanjima istočnog greha. Ovde je reč o jeziku i stoga smo dužni da damo još jedno, jezičko (lingvističko) objašnjenje u vezi s tim izrazom. Kako je, naime, pridev istočni dobio značenje „pradavni“, „praiskonski”, „prvorodni“? Evo i tog odgovora: Istočni je izvedeno od istok (iz+tok), što, prema velikom Rječniku JAZU, izvorno znači: „dje1o kojijem što istječe, ili (češće) mjesto gdje što istječe“ (otuda onda i naziv istok za stranu sveta odakle „ističe“, tj. odakle se pojavljuje sunce). „U prenesenom smislu“ – stoji dalje u navedenom rečniku – ta reč znači i „postanje, postanak, početak, uzrok“. To je već blisko značenju koje ima pridev istočni u izrazu istočni greh. I naši savremeni rečnici (Rečnik srpskohrvatskog književnog i narodnogjezikaSANU, na primer) beleže da taj pridev (uz imenicu greh) u religijskom jeziku znači: „prvorodni, praiskonski, praotački”. Istočni greh je, dakle, „praiskonski (pradavni) greh“, to je greh našeg „praoca“ Adama, zbog koga i danas, po hrišćanskom učenju, svi ispaštamo. Uz istočni greh u religijskom se jeziku, i inače: u običnom govoru, često javlja i izraz smrtni greh. Prema Rečniku Matice srpske, to je: ,,a) crkv. greh koji se ne može iskupiti; b) velika mana, porok, postupak, delo koje se ne može oprostiti“.
Šta bi posle svega ovoga mogao reći vernik – hrišćanin? Sačuvaj nas, Bože, smrtnih greha, kad se već istočnoga greha niko od nas ne može osloboditi!