ISTI ARŠIN

Zašto se kaže ISTI ARŠIN

„Ako međunarodna zajednica želi mir na ovim
prostorima, mora primeniti isti aršin za sve narode koji
tu žive, jer je različitim aršinima dosad samo dolivala
ulje na vatru i podsticala rat i krvoproliće.“
Ovde je, kako vidimo, u jednoj jedinoj rečenici reč
aršin upotrebljena dvaput: prvi put u izrazu isti aršin, a
drugi put u značenjski suprotnoj vezi različit aršin. U
našoj se govornoj praksi još susreću izrazi: jedan aršin,
jednak aršin, nejednak aršin isl.
Ključna reč u svim ovim izrazima, među kojima je
isti aršin najčešći, svakako je aršin, pa se postavlja
pitanje šta ona znači, te kako je i odakle ušla u naš jezik.
Na osnovu datih primera lako se može zaključiti da
se tu radi o nekoj meri ili merilu, što aršin, u stvari, i
jeste. To je veoma stara mera, koja se, osim u ustaljenim
izrazima, kakav je i naš, odavno već ne upotrebljava.
Stoga je o njoj potrebno kazati koju reč.
Prema enciklopedijskim priručnicima i rečnicima
srpskog jezika, aršinje bila mera koja se nekad
upotrebljavala u istočnim zemljama (najviše u Turskoj i
Persiji), pa onda i u Rusiji i kod nas. Sama ta reč potiče
inače iz turskog jezika (arşiri) i znači „lakat“. To je
otprilike „razdaljina od vrha ručnih prsta do lakta“. Ta
mera bila je u nas poznata i pod domaćim nazivom lakat.
Nije bila svugde ujednačena i kretala se uglavnom
između 65 i 75 centimetara, negde čak i više, kako u
kojoj zemlji ili području upotrebe. Tako je, na primer, u
Turskoj bila 68,5 cm (danas 1 metar), a u Rusiji 71,1 cm.
Tu je 1500 aršina činilo jednu vrstu (1066,781 m). U Persiji je aršin premašivao jedan metar (u njih je bio
tačno 1,12 m). I kod nas su, kako beleži A. Škaljić u
svome Rječniku turcizama, postojali aršini različite
veličine: terzijski (krojački) – 65 cm, čaršijski (trgovački)

  • 68 cm i dunđerski (građevinski) – 75,8 cm.
    Zahvaljujući činjenici što aršin, kako vidimo, nije
    bio ujednačena mera (kao, recimo, metar i sl.), u
    srpskom je jeziku i mogao nastati izraz isti, jednak ili
    različit, nejednak aršin. Otuda se onda i upozorenje
    onima koji su skloni da prema istim postupcima ili
    pojavama zauzimaju različite stavove i izriču različite
    sudove upućuje kao slikovita poruka da treba da mere
    istim ili jednakim aršinom.
    Upotreba različitih aršina u društvu, a posebno u
    politici, uvek je moralno sumnjiv čin. Stoga se može reći
    da je aršin (u vezi isti ili jednak, jedan aršin) postao ne
    samo mera za dužinu, što je oduvek i bio, nego i mera
    pravičnosti i poštenja