IĆI U KANOSU

Zašto se kaže IĆI U KANOSU

Ovaj izraz manje je poznat u srpskom jeziku, mada
u njemu postoji i upotrebljava se odavno. Nisu ga
zabeležili ni J. Matešić u svom Frazeološkom rječniku,
ni autori Matičinog Rečnika srpskohrvatskoga
književnog jezika, niti, pak, sastavljači Rečnika
srpskohrvatskog književnog i narodnog jezika SANU.
Bratoljub Klaić, međutim, u Rječniku stranih riječi, uz
odrednicu „Canossa (čit. Kanosa)“ daje i frazeologizam
ići u Canossu s ovakvim tumačenjem: „poniziti se pred
nekim, predati se na milost pobjedniku, kajati se“. Slično
ovome, i Milan Vujaklija u Leksikonu stranih reči i
izraza frazem ići u Kanosu propraća objašnjenjem:
„poniziti se pred papom ili uopšte pred nekim kome si se
dotle protivio“. Drugi rečnički izvori ne donose mnogo
više podataka o poreklu ovog frazema, tako da se
potpunije objašnjenje može naći tek u većim
enciklopedijama ili opštoj istoriji srednjeg veka.
A evo tog objašnjenja.
U XI stoleću – tačnije, 1077. godine – nemački
vladar Henrik IV, koji je došao u sukob s moćnim
papom Grgurom VII, bio je prisiljen da mu se pokori i
zatraži od njega izvinjenje i oproštaj. Tom prilikom,
kako kaže legenda, puna tri dana i tri noći čekao je pred
zamkom Kanosa (tal. Canossa) u Italiji da ga papa primi.
Na januarskom snegu, po ciči zimi, nemački velmoža
strpljivo je stajao da bi konačno prišao papi na kolenima
i poljubio mu ruku. To je bio čin krajnjeg poniženja i
znak potpune pokornosti i potčinjenosti. Po tome je izraz
ići u Kanosu dobio opšte značenje: „poniziti se pred
nekim, tražiti oproštaj iskazujući duboko kajanje na
krajnje nedostojanstven način“.
O akterima događaja iz koga je nastao frazem o
kome je ovde reč, papi Grguru VII i caru Henriku IV,
istoričari onoga vremena ostavili su nam dosta podataka.
Grgur VII (oko 1020-1085) bio je najmoćniji i
politički najambiciozniji papa u čitavoj srednjovekovnoj
istoriji Katoličke crkve. Nastojao je da sve hrišćanske
vladare u svetu potčini svojoj volji i papskoj vrhovnoj
vlasti. Veliki broj vladara prihvatio je ta nastojanja, pa je
tako papa stekao isključivo pravo da kruniše careve i
kraljeve i obezbeđuje im vladalačku moć. (Jedan od onih
koji su potpisali vazalsku zakletvu Grguru VII bio je i
hrvatski kralj Zvonimir. Učinio je to prilikom svoga
krunisanja 1075. godine.)
Papinim centralističkim nastojanjima usprotivio se,
kako je već rečeno, nemački vladar Henrik IV (1050-
1106). Ali u trenucima slabosti (ili, možda, iz taktičkih
razloga) i on se, odlaskom u Kanosu da izmoli oproštaj,
pokorio papinskoj vlasti. Tri godine kasnije ipak je
uspeo da se moćnom Grguru VII osveti za poniženje. Na
sinodu u Briksenu svrgao ga je s papskog prestolja i
ustoličio protivpapu Klementa III, koji će ga u Rimu

  1. krunisati za nemačko-rimskog cara. Papa Grgur
    VII bio je prisiljen da beži iz opsednutog Rima u
    Salerno, gde je i umro (1085).
    Osim ustaljenog izraza koji se oslanja na pomenuti
    postupak Henrika IV (pokajnički put u Kanosu),
    znameniti nemački vladar ovekovečen je i u mnogim
    umetničkim delima – književnim i likovnim. Ali iz
    njegovog odnosa prema papi Grguru VII ostalo nam je i
    jedno korisno saznanje i poruka: da ne treba uvek
    verovati onima koji se, radi svoga spasenja, podvrgavaju
    i poniženjima, koji su, dakle, spremni ići u Kanosu samo
    da bi se održali na vlasti.