„DESNICA“ I „LEVICA”

Zašto se kaže „DESNICA“ I „LEVICA”

Reči desnica i levica imaju u našem jeziku svoje
osnovno značenje: desnica je, kao što svi znamo, desna,
a levica – leva ruka. Kaže se: „Pruži mi desnicu (da se
rukujemo).“ Ili: „Imao je snage u levici koliko i u
desnici.“
U političkom jeziku, međutim, desnica i levica
upotrebljavaju se kao nazivi za određene političke
grupacije ili struje različitih, bolje reći – suprotnih,
odnosno suprotstavljenih orijentacija.
Desnicom se nazivaju konzervativne (nazadne),
često i reakcionarne političke snage, snage koje su
privržene očuvanju starog sistema ili uspostavljanju
starih, preživelih društvenih odnosa. S takvom
orijentacijom, desnica se suprotstavlja svim novinama i
reformama u društvu, svemu što je novo, moderno i
napredno.
Nasuprot tome, levica u politici zastupa nove,
napredne ideje; ona teži reformi društva, većoj
ravnopravnosti i razumevanju među ljudima i narodima;
bori se protiv preživelih društvenih odnosa koji koče
razvoj, a za demokratiju i uspostavljanje novog,
naprednijeg i modernijeg društvenog poretka.
I desnica i levica, svaka na svojoj strani, okupljaju
srodne političke partije i pokrete. Desnicu obično čine
konzervativci, rojalisti i monarhisti (pristalice
monarhističkog uređenja i neograničene kraljevske
vlasti), zatim razni nacionalistički, fašistički, šovinistički
i drugi slični pokreti. U levicu se, opet, ubrajaju reformisti (pristalice reformi društva), liberali
(,,slobodnjaci“), demokrati, socijalisti itd.
U parlamentarnim i demokratskim državama vlast
se uspostavlja na slobodnim izborima, u kojima
učestvuju političke stranke različitih orijentacija: od
krajnje desnice, preko tzv. centra, do krajnje levice.
Sve je to, manje-više, poznato. Ostaje, međutim,
da se objasni ono što čitaoca ovde, u stvari, i zanima:
Zašto se konzervativne političke snage nazivaju desnica,
a liberalne – levica! Kako su nastali ti nazivi, koji
najčešće idu zajedno kao značenjski suprotstavljeni par?
Nazivi desnica i levica potiču iz francuske
političke prakse s početka XIX stoleća. U periodu tzv.
Restauracije (1815-1831), nakon Napoleonovog
definitivnog pada, političke snage u Francuskoj bile su
oštro podeljene na liberale, na jednoj, i konzervativce i
monarhiste, na drugoj strani. Liberali su u skupštinskoj
dvorani sedeli s leve strane predsedničkog stola, a
konzervativci i monarhisti s desne. Po tome su prvi
nazvani levica, a drugi desnica. Ti nazivi su se kasnije
preneli i na sve druge političke snage slične orijentacije.
Tako danas u parlamentarnim državama imamo desnicu i
levicu, bez obzira na to da li u skupštinskoj sali njihovi
poslanici sede na desnoj ili levoj strani.
Pripadnici desnice nazivaju se – desničari, a levice
-levičari. Ti nazivi postoje i u drugim jezicima. Tako je
npr. u engleskom desničar – rightist, u francuskom
homme de la droite, u nemačkom Rechtsstehender, u
španskom derechista. Levičar je, opet, u engleskom
leftist, u francuskom homme de la gauche, u nemačkom
Linksstehender, u španskom izquierdista itd. Već sami ovi nazivi govore da desničara i levičara ima po celom
svetu.
Prema desnica i levica izvedeni su u nas i drugi
nazivi: levičarstvo i levičarenje (uporno provođenje
levičarskih ideja, često s preteranom revnošću, koje se
onda naziva i levo skretanje). Isto tako postoje, mada se
ređe upotrebljavaju, i reči desničarstvo, desničarenje itd.
Nazivi desnica i levica, sudeći po primerima
navedenim u Rečniku SANU, pojavili su se u našem
jeziku još u
XIX stoleću, ali su se sasvim odomaćili tek između
dva svetska rata, a potpuno prevladali posle drugog. O
tome svedoče i primeri u Rečniku Matice srpske:
„Odbor će po svoj prilici biti sastavljen od
predstavnika… levice i desnice. Obz. 1932. Premijer je
računao s apstinencijom levice… i mirnom podrškom
centra i umerene desnice. Pol. 1957.“
Danas su ti nazivi u našem političkom govoru
veoma česti i obični.